Historia

SARRERA

Antsoain herriaren historia estuki lotuta dago izen bereko Zendearen historiarekin 1991. urtera arte. Urte horretan banandu, eta udal propio gisa eratu zen martxoaren 14ko 81/1991 Foru Dekretuaz. Antsoain gaur egun zer den ulertuko badugu, aurretik ulertu beharko dugu udalerriarentzat zer izan den zendea gisa egituratzea. Zendea zer den honela azal dezakegu: udal bakarra osatzen duten hainbat herriren elkartzea.

Zendea gisa 1427. urtean ageri da lehenengoz, “Fuegos de la Merindad de Pamplona y las Montañas” izeneko liburuan (1427, Nafarroako Artxibo Nagusia). Aipatu liburuan Iruñerriko Zendeak ageri dira. Nafarroa Gaztelarekin bat eginda (1515), Antsoaingo Zendeak bere horretan iraun zuen. Udal gisa XX. mendearen lehen erdian eratu zen, mugetan aldaketa nabarmenik izan gabe. Zendea honako hauek osatzen zuten: Antsoain, Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Berriozar, Elkarte, Larrageta, Loza eta Oteitzak.

ANTSOAIN IZENAREN JATORRIA

Izenaren jatorria “Sancius” antroponimoan, eta honen “San(t)so” herri forman kokatu behar dugu. Zendeak hartu zuen toponimoa “Santsoain” gisa ageri da Erdi Aroan (hainbat grafiaz). Erresuman hainbat herri izenkide zegoenez, horiek ibarra edo hurbileko herriren bat izendatuz identifikatu ziren: “Sansoayn juxta Montem Regalem” (1270); “Sansoain de Orba” (1094); “Sansoang prope villam Artasso” (1104). Iruñerrikoa “Sansoain prope Artiga” (1204), “Sansoayn d’ Artiga” (1270), eta “Sansoayn prope Pampilonam” (1274) gisa ageri da. XV. menderako galdua zuen hasierako kontsonantea disimilazioz (Ançoainn, 1427), nahiz eta aitzinako grafiak mendeetan zehar iraun zuen, eta lekuari eta Zendeari izena eman zion.

BI HERRI BATEAN

XX. mendearen bigarren erdian, bi gune bereiz daitezke: herri zaharra eta berria; azken honetan Udaletxea dago. Bi guneak garai bateko izen bereko Zendeako hego-ekialdean daude, Ezkaba mendiaren hego hegian.

Herri zaharra Ezkaba mendiaren hegian dago, eta berria ordokian, eta Iruñeko Kaputxinoetaraino iristen da; han bat egiten du hiriburuarekin.

Herri zaharra maldan eraikita dago, eta goi-goialdeenean eliza dago; honi atxikita, Kosme eta Damian sainduen parrokia etxea dago. Elizaren ondoan eraikin aipagarri bat dago: Jauregia, garai batean Oinetxea.

Gainerakoan, antzinako etxeak hiruzpalau baino ez dira, gehienak zaharberrituak. Jauregi Oinetxearen ondoan, plazan, 16 metro sakoneko eta diametro handiko putzua dago; herritarrek, mendeetan zehar, bertatik hartzen zuten ura.

1966. urte aldera, udalerriko hegoaldean (Iruñearekiko mugan) dagoen herrigunea garatzen hasi ziren. Gau egun, udalerriko zerbitzu guztiak, eta biztanle gehienak, eremu horretan daude.

Antsoaingo Zendeatik banantzeko dekretua (Tamaina 479Kb)